Η Εκκλησία της Αλβανίας το έτος 1967

Το 1966 ο δικτάτορας της Αλβανίας Ενβέρ Χότζα αποφάσισε να επιβάλει απόλυτο καθεστώς αθεΐας στη χώρα. Η δίωξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας ξεκίνησε με τη μείωση του αριθμού των ναών και του προσωπικού που υπηρετεί σε αυτές. Στις αρχές του 1967 στην Αλβανία λειτουργούσαν επισήμως μόνο πέντε εκκλησίες, μία στα Τίρανα, μία στο Δυρράχιο, μία στο Βεράτι, μία στην Καβάγια και μία στη Σκόδρα, ενώ οι υπόλοιπες είχαν ήδη μεταγραφεί στην ιδιοκτησία των Εκτελεστικών Επιτροπών και των αγροτικών συνεταιρισμών. Το έμμισθο προσωπικό της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας επίσης μειώθηκε σημαντικά. Ενώ προηγουμένως το έμμισθο προσωπικό αποτελούνταν από 194 άτομα, στις αρχές του 1967 είχε μειωθεί σε 10 άτομα. Η αρχική οδηγία του κόμματος ήταν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία έπρεπε να υπάρχει μόνο για λόγους πρωτοκόλλου με επιτελείο τριών ατόμων (τον Αρχιεπίσκοπο, έναν γραμματέα και ένα άλλο άτομο για διάφορες υπηρεσίες).

Στις 6 Φεβρουαρίου 1967, ο Ενβέρ Χότζα, σε κοινή συνεδρίαση πολλών κομματικών οργανώσεων στα Τίρανα, έδωσε μια ομιλία με θέμα: «Η κομματική εξουσία και η επανάσταση». Αμέσως μετά, η εφημερίδα «Φωνή του Λαού» της 7ης Φεβρουαρίου 1967 δημοσίευσε το άρθρο: «Με το κοφτερό σπαθί της ιδεολογίας του κόμματος, ενάντια στη θρησκευτική ιδεοληψία, τις προκαταλήψεις, τις πεποιθήσεις και τα πρωτόγονα έθιμα».

Προσπαθώντας να ακολουθήσει τις εντολές του καθεστώτος αλλά και να προστατεύσει τους εναπομείναντες Ορθοδόξους κληρικούς, η Ιερά Σύνοδος της Αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας σε ειδική συνεδρίαση της 22ας Φεβρουαρίου 1967, αποφάσισε να αποσχηματιστούν οι κληρικοί, χωρίς να τους απαγορεύσει όμως να επιτελούν το θρησκευτικά τους καθήκοντα. Της συνεδρίασης προήδρευσε ο Αρχιεπίσκοπος Δαμιανός, με τη συμμετοχή των μελών της Ιεράς Συνόδου, Επισκόπου Βερατίου Σπυρίδωνα και Επισκόπου Απολλωνίας Δανιήλ, καθώς και του Γραμματέα της Ιεράς Συνόδου. Ο Επίσκοπος Κορυτσάς Κύριλλος δεν ήταν παρών στη συνεδρίαση για λόγους υγείας αλλά έδωσε αργότερα τη γραπτή συγκατάθεσή του. Σύμφωνα με την Ιερά Σύνοδο, οι κληρικοί έπρεπε να αποβάλλουν τα άμφια τους και να εμφανίζονται δημόσια με πολιτικά ρούχα: «συμμορφωθείτε με την εντολή μας, γιατί διαφορετικά δεν θα μπορέσουμε να σας στείλουμε τον μισθό σας για το μήνα Μάρτιο».

Ο πατήρ Γεώργιος Ζάρο από το Βουλιαράτι της Δρόπολης έγραψε ως ενθύμηση: «Στο τέλος του χειμώνα ο Μητροπολίτης μάζεψε όλους τους κληρικούς της Μητρόπολης, μας διέταξε με επιτακτικό τόνο να ξυρίσουμε τα γένια μας, να βγάλουμε τα ράσα και να παραδώσουμε τις εκκλησίες μας στις κομμουνιστικές οργανώσεις νεολαίας. Έκανε κρύο και παγωνιά και η ατμόσφαιρα πάγωσε. Η σιωπή ήταν τρομερή. Μόνο οι κληρικοί της Χειμάρρας τόλμησαν και αντέδρασαν».

Στις 27 Φεβρουαρίου 1967, ο Ενβέρ Χότζα εκ μέρους της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος Εργασίας της Αλβανίας, απηύθυνε επιστολή στις κομματικές επιτροπές των περιφερειών με θέμα «Για την καταπολέμηση της θρησκείας, των προκαταλήψεων και των θρησκευτικών εθίμων», διατάσσοντάς τους να απογυμνώσουν τον λαό από τη θρησκευτική πίστη και να τους εμποτίσουν στη μαρξιστική-λενινιστική κοσμοθεωρία.

Ο πατήρ Μάρκος Παπαγιάννης, εφημέριος του Μητροπολιτικού Ναού Ευαγγελισμού των Τιράνων, σημείωσε τις ακόλουθες ενθυμήσεις: «Στις 5 Μαρτίου 1967 Κυριακή πήγα στον Ναό του Ευαγγελισμού χωρίς γένια, χωρίς άμφια και χωρίς καλυμμαύκι στο κεφάλι, στις 20 Μαρτίου 1967 το βράδυ, ο ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου έκλεισε με διαταγή των αρχών, μη εξυπηρετώντας τους πιστούς. Στις 7 Απριλίου 1967, με εντολή του Αρχιεπισκόπου Δαμιανού ο Ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου άνοιξε ξανά, μέχρι το βράδυ της 31ης Μαΐου 1967, οπότε και έκλεισε οριστικά».

Τα μέτρα κατά της θρησκείας έπρεπε να επικυρωθούν και νομικά. Στις 11 Απριλίου 1967 το Προεδρείο της Λαϊκής Συνέλευσης εξέδωσε το διάταγμα αριθ. 4263 «Περί θρησκευτικών κοινοτήτων», μέσω του οποίου τους στέρησε κάθε νομική υπόσταση και τις απαλλοτρίωσε πλήρως. Οποιαδήποτε κινητή ή ακίνητη περιουσία τους επρόκειτο να διανεμηθεί σε σοσιαλιστικές οργανώσεις.

Στις 18 Απριλίου 1967, ο νεοδιορισμένος επικεφαλής της Επιτροπής Κληρικών πραγματοποίησε συνάντηση με τους ηγέτες των θρησκευτικών κοινοτήτων, ανακοινώνοντάς τους ότι το καθεστώς πλέον δεν τους αναγνώριζε καμιά νομική υπόσταση και θα έπρεπε να διαλυθούν, ενώ στους πρώην κληρικούς το κράτος θα έδινε νέες εργασίες. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμιανός εξέφρασε την ανησυχία του για το μέλλον των ηλικιωμένων κληρικών και ζήτησε να μην επηρεαστεί το Ταμείο Κληρικών, επειδή αφορούσε τις συντάξεις κληρικών που δεν ήταν πια σε ηλικία εργασίας. Μεταξύ άλλων, ο Αρχιεπίσκοπος τους είπε ότι οι εκκλησιαστικοί λογαριασμοί δημιουργήθηκαν από τα έσοδα του ίδιου του κλήρου, επομένως δεν θα έπρεπε να θίγονται. Τελικά για το θέμα αυτό αποφασίστηκε να συγχωνευτούν οι τραπεζικοί λογαριασμοί των θρησκευτικών κοινοτήτων σε έναν ενιαίο λογαριασμό που θα διατηρούνταν μέχρι την εξάντληση των υποχρεώσεών του.

Με το διάταγμα αριθ. 4337, ημερομηνίας 13/11/1967 του Προεδρείου της Λαϊκής Συνέλευσης, καταργήθηκαν όλα τα διατάγματα που ενέκριναν τη θρησκευτική δραστηριότητα στη χώρα και η Αλβανία ανακηρύχθηκε επίσημα το πρώτο και μοναδικό αθεϊστικό κράτος στον κόσμο και σε όλη την ιστορία, το οποίο απαγόρευε κάθε έκφραση θρησκείας. Δύο μέρες αργότερα, στις 15 Νοεμβρίου 1967, η Διοίκηση της Αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας εξαναγκάστηκε να παραδώσει όλες τις εναπομείνασες εκκλησίες και τα μοναστήρια στην οργάνωση νεολαίας "για να χρησιμοποιηθούν προς όφελος του αλβανικού λαού".

Η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του Αλβανικού Λαϊκού Κόμματος να κλείσει τους χώρους λατρείας προκάλεσε τη δυσαρέσκεια των πιστών σε όλη τη χώρα. Η καταστροφή λατρευτικών αντικειμένων καμουφλαρίστηκε αρχικά ως πρωτοβουλία των νέων και σταδιακά πήρε εθνικές διαστάσεις. Πλέον κάθε δημόσια εμφάνιση θρησκευτικής πίστης επέφερε πολυετείς φυλακίσεις. Η θρησκεία επέζησε στην Αλβανία μόνο στις καρδιές των πιστών, κρυμμένη πίσω από κλειστές πόρτες, αψηφώντας έναν σύγχρονο διωγμό εφάμιλλο των πρωτοχριστιανικών χρόνων.

Αναθεώρηση: Τρίτη, 27 Ιανουαρίου 2026.